CLB KỸ NĂNG TƯ PHÁP – KHOA LUẬT, ĐẠI HỌC CẦN THƠ
BÀI VIẾT TRUYỀN THÔNG

BUỔI SINH HOẠT CHỦ ĐỀ: KỸ NĂNG XÉT HỎI
(TRONG BỐI CẢNH BỊ CAN, BỊ CÁO GIỮ QUYỀN IM LẶNG)

Poster chương trình sinh hoạt chủ đề “Kỹ năng xét hỏi”.

Không phải lúc nào sự thật cũng xuất hiện ngay sau một câu hỏi. Đặc biệt, trong bối cảnh bị can, bị cáo lựa chọn giữ quyền im lặng, kỹ năng xét hỏi không chỉ nằm ở việc “hỏi gì”, mà còn nằm ở cách người hỏi lắng nghe, quan sát, tạo dựng niềm tin và tiếp cận sự thật trong khuôn khổ pháp luật.
Với tinh thần học bằng trải nghiệm, CLB Kỹ năng Tư pháp – Khoa Luật, Đại học Cần Thơ mang đến buổi sinh hoạt chủ đề “Kỹ năng xét hỏi (trong bối cảnh bị can, bị cáo giữ quyền im lặng)” – một nội dung vừa kịch tính, vừa giàu tính thực hành, giúp các bạn sinh viên bước gần hơn đến không khí của hoạt động tố tụng hình sự trên thực tế.

Các bạn sinh viên tham gia thực hiện phần kỹ năng xét hỏi

Mở đầu buổi sinh hoạt là một tiểu phẩm mô phỏng tình huống hình sự: A, người anh trai 17 tuổi 8 tháng, nửa đêm đột nhập vào phòng ngủ của cha và dùng dao thực hiện hành vi tước đoạt mạng sống của cha; B, người em gái 15 tuổi, chạy vào khi hành vi của A đã hoàn tất. Sau đó, A đuổi B ra khỏi nhà, bình tĩnh ngồi lại hiện trường và gọi điện cho cơ quan công an đến bắt mình.
Từ tình huống giả định ấy, buổi sinh hoạt đặt ra hai câu hỏi trung tâm mà quá trình xử lý vụ án cần làm rõ: Vì sao A thực hiện hành vi đối với cha mình? Và B có phải là đồng phạm của A hay không? Hai câu hỏi tưởng như ngắn gọn nhưng lại mở ra rất nhiều vấn đề về động cơ phạm tội, yếu tố lỗi, vai trò của người có mặt tại hiện trường, khả năng che giấu sự thật, cũng như cách tiếp cận đối với người chưa thành niên trong quá trình lấy lời khai.
Không khí buổi sinh hoạt trở nên sôi nổi với mini game “Thử - Thách”. Ở phần “Thử”, các bạn sinh viên sẽ được chia thành hai nhóm: một nhóm tập trung khai thác câu hỏi đối với A, nhóm còn lại tập trung khai thác câu hỏi đối với B. Các bạn có thể hóa thân thành nhiều vai trò khác nhau như công an, luật sư, người thân, thầy cô, bạn bè thân thiết… để tự xây dựng chiến thuật tiếp cận, lựa chọn câu hỏi và tìm cách mở khóa câu chuyện mà nhân vật đang giữ kín.

Lắng nghe chia sẻ của khánh mời và điều phối viên

Điều thú vị là mỗi nhóm không chỉ “hỏi cho có”, mà phải tự xác định mục tiêu, phân công người hỏi, lựa chọn nhịp độ, cách dẫn dắt và cả phương án xử lý khi A hoặc B tiếp tục im lặng. Trong giới hạn thời gian, các bạn đã được rèn luyện khả năng tư duy nhanh, phản ứng linh hoạt, đặt câu hỏi có trọng tâm và biết điều chỉnh cách giao tiếp phù hợp với tâm lý của từng đối tượng.
Bước sang phần “Thách”, sân khấu xét hỏi sẽ được trao cho các thầy cô, cố vấn và khách mời. Đây là cơ hội để sinh viên quan sát trực tiếp cách những người có kinh nghiệm nghề nghiệp tiếp cận một tình huống khó: không vội vàng kết luận, không tạo áp lực vượt quá giới hạn cần thiết, nhưng vẫn kiên trì đi đến bản chất của vụ việc bằng kỹ năng đặt câu hỏi, kỹ năng lắng nghe và khả năng đọc tình huống.
Điểm đáng mong chờ nhất của hoạt động là không có “đáp án mở sẵn” cho người hỏi. A và B sẽ tự quyết định họ có chia sẻ câu chuyện của mình hay không; và nếu có, họ sẽ mở lòng với ai. Vì vậy, từng câu hỏi, từng thái độ, từng cách tiếp cận đều có thể tạo ra khác biệt. Đây cũng chính là giá trị lớn nhất của buổi sinh hoạt: giúp sinh viên hiểu rằng trong hoạt động tố tụng, việc tìm kiếm sự thật không thể tách rời sự tôn trọng quyền con người, chuẩn mực nghề nghiệp và trách nhiệm pháp lý của người có thẩm quyền tố tụng.

Hình ảnh một số thành viên buổi sinh hoạt.

Bên cạnh phần thực hành, buổi sinh hoạt còn có phần chia sẻ kinh nghiệm từ các Cố vấn và Khách mời về những câu chuyện thực tế trong quá trình thuyết phục người bị tình nghi, người bị buộc tội hoặc người liên quan mở lòng. Từ những câu chuyện thành công, thất bại và cả những bài học nghề nghiệp rất thật, các bạn sinh viên sẽ có thêm góc nhìn thực tiễn về nghề luật – nơi bản lĩnh, sự tỉnh táo và lòng kiên nhẫn luôn song hành cùng kiến thức pháp lý.

Tặng quà lưu niệm cho các bạn sinh viên tham gia

CLB gửi quà cho em Huỳnh Thị Tuyết Như đạt giải Nhất cuộc thi Hùng biện sinh viên Luật và giải thí sinh xuất sắc nhất do BGK bình chọn tại Đại học Mở TPHCM.

CLB Kỹ năng Tư pháp tin rằng, kỹ năng xét hỏi không chỉ là kỹ năng đặt câu hỏi trong một vụ án. Đó còn là năng lực tiếp cận con người, phân tích hành vi, nhận diện điểm mấu chốt của sự thật và hành xử đúng mực trong những tình huống pháp lý nhạy cảm. Với chủ đề lần này, CLB hy vọng mỗi bạn sinh viên sẽ có thêm một trải nghiệm đáng nhớ trên hành trình rèn luyện kỹ năng tư pháp của mình.

“Hỏi đúng không chỉ để có câu trả lời,
mà còn để sự thật có cơ hội được nói ra trong giới hạn của pháp luật.”

---------
Bài viết: Bảo Duy – CLB Kỹ năng Tư pháp.
Hình ảnh: Hậu Nghi, Tâm Như - Ban Truyền thông CLB Kỹ năng Tư pháp.
CLB Kỹ năng Tư pháp – Khoa Luật, Đại học Cần Thơ.